Verslag eerste Veerkracht 2027 symposium: AI en democratie

Van Big Tech naar Fair Tech

Op zaterdag 6 juni organiseerde Nieuw Sociaal Contract in Amersfoort het eerste Veerkracht 2027 symposium over AI en democratie. In een bomvolle zaal, gingen Dirk Gotink, Jesse Six Dijkstra en Willem Jonker onder leiding van Ronald de Bruin gedurende twee uur met elkaar en de deelnemers in debat. Centraal stond wat Nederland moet doen, en welke Europese aanpak nodig is, om de risico’s van AI te beperken en onze strategische autonomie en concurrentiekracht te versterken.

Na een korte uitleg van Willem Jonker over wat AI precies is, ging Dirk Gotink in op het maatregelenpakket voor Technologische Soevereiniteit, dat op 3 juni door de Europese Commissie werd gepresenteerd. Dit pakket ligt nu voor aan het Europees Parlement en de Raad om daarover overeenstemming te bereiken. Dirk zal hier een actieve rol in spelen.

Onderdeel daarvan is de zogenaamde AI Act uit 2024 en een nieuwe Omnibus met vereenvoudigingen. De AI Act is bedoeld om AI mensgericht en betrouwbaar te maken, waarbij een hoog niveau van bescherming voor gezondheid, veiligheid en grondrechten wordt gegarandeerd, conform het Handvest van de Europese Unie. Tegelijkertijd moet het vrije verkeer van AI-gebaseerde goederen en diensten worden gewaarborgd om innovatie te ondersteunen en daarom wordt er gestreefd naar een delicate balans tussen risicobeheersing en het vermijden van innovatiebelemmeringen.

Ook kwam de door President Trump op 2 juni getekende Executive Order – Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation and Security – aan bod. Van sommige AI-bedrijven wordt geëist dat ze hun krachtige nieuwe modellen 30 dagen vóór de publieke release aan een vrijwillige overheidsbeoordeling onderwerpen. Deze pauze geeft federale instanties (met de National Security Agency in een centrale rol) de tijd om te beoordelen welke bedreigingen de producten kunnen vormen voor gevoelige financiële, nationale veiligheids- en andere computersystemen. Een eerdere versie voorzag een verplichte beoordeling 90 dagen voor de release, maar deze werd onder druk van Big Tech afgezwakt. Amerika volgt duidelijk een andere aanpak dan de EU en China. Amerika innoveert, China produceert en Europa reguleert. Amerika en China geven innovatie ruimbaan, en grijpen pas in, ieder op hun eigen manier, als er een grens wordt bereikt.

Tijdens de discussie werd veelvuldig verwezen naar de op 25 mei door Paus Leo XIV uitgevaardigde encycliek met de titel ‘Magnifica Humanitas’. Hiermee waarschuwt Paus Leo voor de komst van AI en roept hij op tot de "ontwapening" van de technologie. Dit betekent niet dat de technologie moet worden afgeschaft, maar wel dat de menselijke waardigheid beschermd moet worden, dat AI eerlijk verdeeld moet worden en niet enkel in handen van de allergrootste machten mag vallen.

Paus Leo waarschuwt dat AI desinformatie kan verspreiden en conflicten kan aanwakkeren, wat de wereld mogelijk op een pad van voortdurende oorlog brengt. Hij bekritiseert "een wedloop naar steeds krachtigere algoritmen en grotere datasets, gedreven door de wens om geopolitieke of commerciële dominantie na te streven". Voorts pleit hij ervoor het eigendom van AI-data niet uitsluitend in particuliere handen te laten. Ook vraagt hij beleidsmakers de rechten van werknemers te beschermen, kinderen te behoeden voor technologie en de concurrentie tussen AI-bedrijven te verminderen.

Hoewel de visie in een encycliek officieel niet bindend is, geven volgelingen en kerkelijke instituten doorgaans gehoor aan de opvattingen die erin worden verkondigd. Opmerkelijk feit is dat Christopher Olah (medeoprichter van AI-bedrijf Anthropic, bekend van de chatbot Claude) aanwezig was bij de presentatie in het Vaticaan om de paus te bedanken voor zijn kritische rol en ethische leiderschap binnen de AI-sector. Dirk Gotink uitte onlangs in het Europees Parlement zijn zorgen over Mythos, een AI-model van Anthropic en pleitte daarbij voor een Digitale Dijkverzwaring.

Vervolgens kwam oud-Kamerlid voor NSC Jesse Six Dijkstra aan het woord. Volgens Jesse gaat het bij maatschappelijke weerbaarheid om Europese relevantie, menselijke waardigheid en de sociale markteconomie. Hij stelt dat Europa niet de Verenigde Staten achterna moet willen gaan in de AI-ratrace. We zouden we ons moeten houden aan vier principes voor weerbaarheid en soevereiniteit in het tijdperk van AI:

1. 1Technologische innovatie moet bijdragen aan menswaardigheid, niet de mens verdrukken. De samenleving moet perspectief bieden aan starters op de arbeidsmarkt om betekenisvol werk te blijven verrichten;
2. 2Nederlandse AI-kansen zitten in unieke oplossingen en non-conventional compute, niet in frontiermodellen. Nederland heeft niet de draagkracht voor giga-datacenters wat betreft ruimte, energie en water;
3. 3Een open, transparant en complementair AI-ecosysteem is te verkiezen boven Angelsaksisch tech-gigantisme. Brede welvaart, geen tech-feodalisme; en
4. 4We moeten effectiever handhaven in plaats van dereguleren. Techbedrijven die mens en aarde uitbuiten, moeten van de Europese markt geweerd worden.

In een kort intermezzo presenteerde Jeroen Zandberg van het Wetenschappelijk Bureau van NSC het rapport ‘Twee talen, één klik – Fries in de digitale overheid’. Hierin heeft hij onderbouwd hoe kunstmatige intelligentie en AI-vertaalmodellen ingezet kunnen worden voor het gebruik van streektalen in het openbaar bestuur.

Tot slot, deelde Willem Jonker zijn visie over innovatie, waarbij hij pleitte voor verantwoorde AI, of AI Fair Tech. Hierbij gaat het erom een goede balans te vinden tussen een ethische ontwikkeling van AI, een wet- en regelgevend kader dat onze soevereiniteit waarborgt en het aanpassingsvermogen (weerbaarheid) van burgers, instituties en bedrijven bij het daadwerkelijk gebruik van AI.

Uit de discussie bleek dat het een voortdurende balanceer act is om dit evenwicht te bereiken. Het antwoord op de vraag waar we over 5 jaar staan, was eensluidend; De weg vooruit zal nog vele hobbels kennen.

Achtergrond

Dit symposium is onderdeel van Veerkracht 2027. Op 18 mei informeerde het landelijk bestuur de leden over Veerkracht 2027, het plan van waarmee de partij haar koers uitzet voor de komende periode met de ambitie om terug te keren in de landelijke politiek. Dat willen wij doen met een buitenparlementaire coalitie van bereidwilligen: voormalige politici en beleidsmedewerkers, experts, en actieve leden.

Over de sprekers:

• Dirk Gotink is Lid van het Europees Parlement namens NSC met o.a. de portefeuilles economie, interne markt en internationale handel.
• Jesse Six Dijkstra is zelfstandig adviseur over strategische inzet van technologie, aangesloten bij de Digitale Doetank en is oud-Tweede Kamerlid namens NSC. Hij heeft een achtergrond in kunstmatige intelligentie en nationale veiligheid.
• Prof. Willem Jonker is Bestuursvoorzitter bij AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL) dat vooropgaat in het aanjagen en implementeren van een verantwoorde AI-transitie in Nederland. Daarnaast is hij deeltijdhoogleraar aan de TU Twente.
• Ronald de Bruin is secretaris van de landelijke partij Nieuw Sociaal Contract. Hij heeft meer dan 20 jaar leiderschapservaring met internationale samenwerking tussen publieke en private partijen in onderzoek, innovatie en high-tech.