Symposium Mensen in de knel: Neem de burger als uitgangspunt, niet de beleidslogica

Er gaapt een grote kloof tussen de leefwereld van burgers en het systeemdenken van onze instituties. Daardoor komen steeds meer mensen in de knel. Willem Koops (oud-Tweede Kamerlid voor NSC) en Bert Blase (oud-burgemeester) gingen hierover in gesprek tijdens het NSC-symposium ‘Mensen in de knel’.

Burgers ervaren een mismatch: tussen hun leefwereld en die van de instituties. Dit leidt tot frustratie en onvrede. Er is een ‘nieuw sociaal contract’ nodig om dit te doorbreken. Dat vraagt om een vernieuwing van de democratie, zei Bert Blase, oud-burgemeester (o.a. Vlaardingen en Heerhugowaard).

Het boek van Pieter Omtzigt was hiervan een voorbeeld: een nieuw soort denken over de relatie tussen de overheid en de burger.

Democratische vernieuwing is trouwens niet nieuw. Bert Blase wijst op het jaar 1848. Ook toen was er onrust, net als nu. Toch waren er ook kleine stapjes richting democratische vernieuwing. Die mondden uiteindelijk uit in de Grondwet van Thorbecke.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

‘Zoek maatwerk voor de samenleving’

Nu moeten we vooral maatwerk voor de samenleving zoeken, zegt Bert Blase. De burger moet daarbij centraal staan. Bert Blase illustreerde dit met een reeks casussen uit zijn tijd als burgemeester. Die lieten zien hoe een overmaat aan regelgeving burgers in de weg kan staan. ‘Zorg dat je de buurt of wijk als het uitgangspunt neemt, niet de beleidslogica.’

Die vernieuwing is ook nodig in de rechtstaat, zei Willem Koops, oud-Tweede Kamerlid namens NSC en vroeger advocaat. ‘De rechtstaat moet je zien als een kind dat je moet opvoeden. Opvoeding is nooit klaar, je moet het blijven opvoeden. Dat is een gegeven, het vergt permanente aandacht.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Groot aantal juridische procedures tussen burgers en de staat

Hij wijst op het enorme aantal juridische procedures dat gevoerd wordt tussen burgers en de staat. Dat zie je in geen enkel omringend land. Eén van de redenen is de kwaliteit van de regelgeving: voer je een slechte regel in, dan is het niet gek dat je er procedures over krijgt.

Daarbij speelt de Tweede Kamer een rol, want het sleutelt veel aan de wetgeving. Aanpassingen aan wetgeving worden vaak gebruikt om een partijstandpunt mee te maken. Om kiezers te lokken dus. Maar zulke wetgeving is gericht op een groep kiezers, niet op álle Nederlandse burgers.

Willem Koops waarschuwt ook voor de hang naar nóg efficiëntere regelgeving. Het gaat vaak mis als die een grote invloed heeft op het leven van de burger. Denk aan het toekennen van Toeslagen of de manier waarop je aan een woning komt. ‘Dan moet je oppassen voor de ingebakken, mechanische onverschilligheid van de macht. Want die is het gevolg van zulke massabesluiten.’

Daar ligt een taak, besluit Willem Koops. ‘Als overheid moet je naast de burger gaan staan, in plaats van tegenover de burger.’

Kijk de bijdragen van Willem Koops en Bert Blase terug: