13 aug 2026
Voordat er tienduizenden huizen in onder meer Zuid-Limburg worden gebouwd, moet eerst goed worden nagedacht over een stevig plan voor de bevolkingsontwikkeling. Dat zegt NSC-grondlegger Pieter Omtzigt in De Limburger. Hij doet dat samen met Martijn van Helvert, voormalig Tweede Kamerlid en voorzitter MKB-Limburg.
In een land met een schreeuwend woningtekort worden drie regio’s aan de rand van het land aangewezen als zogeheten initieerregio’s in de landelijke Nota Ruimte: Groningen/Assen, Twente en Zuid-Limburg zullen elk tienduizenden extra huizen gaan bouwen de komende 25 jaar.
Het is een nobel doel om tienduizenden huizen extra te bouwen in drie zogeheten initieerregio’s: Groningen/Assen, Twente en Zuid-Limburg. En op de korte termijn (vijf jaar) zijn huizen in Nederland heel hard nodig.
Zuid-Limburg heeft veel ervaring met krimp: het sluiten van voorzieningen als basisscholen, het verdwijnen van winkels in kleine kernen en uitdagingen om goede zorg te verlenen in een vergrijsde samenleving. Het is dus volstrekt logisch om als regio niet te willen krimpen en het liefst te willen groeien.
Groei
Zowel het Rijk, als de provincies als een aantal gemeenten kiezen voor groei. Het Rijk doet dat in de Nota Ruimte en die ambitie wordt overgenomen in bijvoorbeeld het coalitieakkoord van Heerlen, met de ambitie om 7000 nieuwe woningen te bouwen en te groeien naar 100.000 inwoners.
De grote vraag is waar deze nieuwe bewoners vandaan komen. Zuid-Limburg heeft te maken met een grote demografische krimp. In 2002 waren er 5823 geboortes en 6697 sterfgevallen, zodat er een natuurlijke bevolkingskrimp was van 874 mensen per jaar.
Dat is gestaag opgelopen: in 2025 waren er nog maar 4305 geboortes, een daling van 1500 en maar liefst 7588 sterfgevallen. De natuurlijke bevolkingsdaling bedroeg dus 3283 mensen per jaar. Het punt waarop er tegenover elke geboorte twee overlijdensgevallen staan, komt daarmee rap in beeld.
Voorspellingen uit 2015 dat de natuurlijke bevolkingsdaling nauwelijks zou oplopen in de daaropvolgende tien jaar zijn dus totaal niet uitgekomen. En als je minder geboortes dan verwacht hebt in 2020, heb je dertig jaar later minder ouders en dus nog minder geboortes.
In een optimistisch scenario heeft Zuid-Limburg de komende 25 jaar te maken met drie- tot vierduizend meer overlijdensgevallen dan geboortes. Dan krimpt de bevolking op natuurlijke wijze met 75.000 tot 100.000 mensen. Een grotere krimp is ook zeker mogelijk.
(Zuid-)Limburg kan dan nog wel groeien door binnenlandse of buitenlandse migratie. Nederland krimpt sinds kort als geheel ook, al is het nog weinig en zijn er regio’s die nog een klein beetje groeien. Maar de krimp neemt de komende jaren fors toe en dan zullen er geen regio’s met natuurlijke bevolkingsgroei zijn, vanwaaruit grote aantallen mensen verhuizen vanwege een bevolkingstoename.
Migratie
Vooral buitenlandse migratie blijft op termijn over als manier om te groeien. Als Zuid-Limburg doorzet, dan bouwt de regio voor buitenlandse migratie, ofwel permanente vestiging vanwege werk, studie of asiel. Het gaat dan om grote aantallen: want zonder immigratie is er een krimp van 75.000 tot 100.000. Je spreekt dus over een netto migratie van 100.000 of 130.000 mensen over en periode van 25 jaar, alleen in de regio Zuid-Limburg.
De omliggende gebieden, de Belgische provincies Limburg en Luik en de Duitse bondsstaat Noordrijn-Westfalen, hebben allemaal te maken met een natuurlijke bevolkingsafname en groeien enkel nog door migratie. Die migratie naar Zuid-Limburg zal dus zeer waarschijnlijk van veel verder moeten komen dan de buurregio’s.
Wanneer de regio besluit om een groeiregio te worden, verwacht je dus dat er een plan onder ligt en er een open publiek debat plaatsvindt: waar komen de grote groepen nieuwkomers vandaan? Hoe gaan ze deel uitmaken van de Limburgse samenleving en hoe voorkom je segregatie in wijken? En is zo’n grote migratie naar Zuid-Limburg verstandig en de bedoeling en is er publiek draagvlak voor?
Die discussie kun je het beste voeren voordat je begint met het bouwen van grote aantallen woningen. Want dan kun je nog echte keuzes maken rondom migratie en dan kun je problemen voorkomen.
Doordacht
Fatsoenlijk en doordacht migratiebeleid aan het begin van een ontwikkeling is niet Nederlands sterkste punt. Er werden geen openbare plannen gemaakt voor gastarbeiders, want die zouden hier maar tijdelijk blijven. En in 2004 voorspelde het Centraal Planbureau (CPB) dat de open grenzen voor Poolse arbeiders niet zouden leiden tot een forse toename van de arbeidsmigratie en werden er wederom geen beleidsplannen gemaakt. De problemen werden vooral achteraf geconstateerd.
Het zou goed zijn als Limburg zelf vooruitdenkt en een plan maakt voor de bevolkingsontwikkeling, het soort migratie dat gewenst is en het beleid dat daarbij hoort. En zeker ook een scenario heeft voor wat er gebeurt als de gewenste migratie niet plaatsvindt. Het gaat om zeer grote aantallen en als je wilt groeien, moet je de migratiegevolgen vooraf onder ogen zien, goedkeuren en er rekening mee houden in de planning.
Kinderen
En bij een stuk over de bevolkingsontwikkeling hoort ook nadenken over het lage aantal geboortes. Uit onderzoek blijkt nog steeds dat Nederlandse jongeren meer kinderen zouden willen krijgen, dan zij uiteindelijk krijgen. De belemmeringen om een gezin te vormen zijn vaak fors in Nederland en dat baart ook zorgen in een gebied dat al zo lang een laag geboortecijfer heeft. Het is de taak van de overheid om mensen in staat te stellen hun eigen keuzes daarin te maken en belemmeringen weg te nemen.
Hier ligt een schone taak voor een Limburgs bestuur en het Limburgs Parlement om dat plan te laten opstellen en er publiek debat over te voeren. Daarmee neemt Limburg de leiding in een van de meest relevante debatten van Nederland.
Pieter Omtzigt is voormalig Kamerlid en econometrist. Martijn van Helvert is voorzitter MKB-Limburg
