28 apr 2026
Tot 6 mei kan Nederland nog een andere keuze maken en ervoor zorgen dat DigiD en de Berichtenbox niet onder Amerikaanse controle komen, met alle risico’s van dien. Dat is nodig én haalbaar, stellen oud-Tweede Kamerleden namens NSC Pieter Omtzigt en Jesse Six Dijkstra. Dat doen ze in de De Volkskrant, samen met de experts José van Dijck, Ferd Grapperhaus, Reijer Passchier, Marleen Stikker en Brenno de Winter.
‘Digitale autonomie moet het uitgangspunt zijn voor de overheid’, neemt het kabinet-Jetten zich voor in het regeerakkoord. Een verstandige koers. Met de recente deal met een Europese cloudaanbieder zet het kabinet dan ook een stap in de goede richting, nadat jarenlang alle data en processen zonder schroom in de Amerikaanse cloud werden gezet.
Echter, nu Solvinity, de leverancier achter de infrastructuur waarop DigiD en de Berichtenbox draaien, verkocht wordt aan investeerders uit de Verenigde Staten, maken we ons land wederom afhankelijker van de Amerikaanse regering. Die kan Nederland daar geopolitiek eenvoudig mee onder druk zetten, bijvoorbeeld met het dreigement om de dienstverlening op te schorten.
De huidige Amerikaanse regering zet alle diplomatieke, economische, technologische en militaire middelen in om haar doelen te bereiken. Zij publiceert openbaar beleid dat zij dit ook daadwerkelijk zal doen en brengt dat vervolgens in de praktijk. De Amerikaanse regering heeft eerder dit jaar Navo-bondgenoot Denemarken onder zware druk gezet om Groenland over te dragen aan de VS en hint nu ook op drang en druk om Navo-bondgenoten te betrekken in haar oorlog met Iran.
Strafhof
Zij heeft Amerikaanse softwareleveranciers opgedragen om rechters en aanklagers van het Internationaal Strafhof in Den Haag af te sluiten van alle Amerikaanse technologie, zoals e-mail en creditcards. Er zijn bovendien sancties opgelegd aan Europese ambtenaren die de Europese Digitale dienstenverordening (DSA) handhaven.
Behalve dat de Amerikaanse regering elk Amerikaans bedrijf via sanctiewetgeving of presidentiële decreten kan dwingen geen diensten meer in Europa te verlenen, kan het onder de Amerikaanse buitenlandse inlichtingenwetgeving (FISA) ook elk bedrijf verplichten om de regering toegang te geven tot alle data waarover het controle heeft. Zo kan een cloudaanbieder gedwongen worden data van (Europese) klanten over te dragen en mag het daarover vervolgens niet extern communiceren.
De Amerikaanse overheid geeft in haar beleid en strategieën expliciet aan volledig dominant te willen zijn in de digitale wereld. Op het Europees continent slaagt zij daar al goed in en de overname van Solvinity versterkt die dominantie alleen maar.
Patiëntendossier
Besef dat alle denkbare communicatie van burgers met de overheid verloopt via DigiD of via de Berichtenbox. Als deze diensten uitvallen, lopen niet alleen de Belastingdienst, het UWV en alle gemeenten vast, maar ook zorgaanbieders, zorgverzekeraars, pensioenfondsen en onderwijsinstellingen: ook zij maken gebruik van DigiD voor bijvoorbeeld het elektronisch patiëntendossier of het pensioenoverzicht. Wijzigingen in belastingen, uitkeringen en toeslagen zijn dan niet meer mogelijk. Er kan ook niet meer veilig gecommuniceerd worden met burgers, pensioengerechtigden of patiënten.
Met de dreiging DigiD uit te zetten en daarmee de Nederlandse samenleving plat te leggen, kan de Amerikaanse regering de Nederlandse overheid onder druk zetten. Dit is een serieus risico dat we niet kunnen negeren. Bovendien is het gezien de FISA, waarbij de Amerikaanse overheid wettig en zonder toestemming of openbaarheid informatie van Nederlandse burgers mag opvragen, voorstelbaar dat burgers ervoor zullen kiezen om niet langer via DigiD met de overheid of hun arts te communiceren.
Voedsel en olie
Veel mensen denken bij autonomie aan voldoende voedsel of voldoende olie. Zo heeft Nederland een forse strategische olievoorraad om niet onmiddellijk in de problemen te zitten. En sinds de hongerwinter heeft Nederland er altijd op ingezet om voldoende voedsel te produceren zodat er een buffer beschikbaar is.
In het digitale domein is die buffer afwezig. Als de cloud het niet meer doet, ligt alles plat en is er ook geen back-upsysteem. Er liggen dan zoveel systemen tegelijk plat dat er gewoonweg geen experts zijn om met noodvoorzieningen de zaak weer snel op gang te brengen. Daar komt bij: als je maar al het werk blijft uitbesteden, verlies je als land vanzelf de ICT-capaciteit om het zelf te kunnen doen. Op dit vlak zijn we ongelofelijk kwetsbaar.
We zijn gewaarschuwd als land: toen de coronacrisis in China al begonnen was, exporteerden we een forse voorraad mondkapjes naar China, zonder ze zelf te kunnen maken. We zouden inmiddels geleerd moeten hebben dat we zelf veel meer autonomie moeten hebben voor het geval een crisis uitbreekt.
Rapport van WRR
Het aantal waarschuwingen over digitale afhankelijkheid is schier oneindig. Dat begon al bij een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 2019. Echt niemand denkt dat het verplaatsen van DigiD naar de Amerikaanse cloud een goed idee is, inclusief de Tweede Kamer. Desondanks wordt de Kamer gepasseerd en vlak voor dit reces door de regering voor het blok gezet.
In deze omstandigheden moet Nederland in EU-verband heel snel forse stappen naar meer autonomie zetten.
Tot 6 mei kan Nederland nog een andere keuze maken en ervoor zorgen dat DigiD en de Berichtenbox niet onder Amerikaanse controle komen. We roepen de regering op dat te doen. De tijdlijn is kort, nu de beslissing om over te stappen consequent is uitgesteld, maar onder druk wordt alles vloeibaar. Ook het Internationaal Strafhof is binnen een paar maanden naar een Europese cloud gemigreerd.
Goede intenties
Daarna kan de regering dan echt invulling geven aan autonomie. Daarvoor zullen de goede intenties in daden omgezet moeten worden. Dit heeft urgentie nodig.
Tot slot: omarm tegenspraak van binnenuit. Ambtenaren die de risico’s omtrent onze digitale autonomie signaleren en durven agenderen, helpen juist om het regeringsbeleid uit te voeren.
