28 jul 2026
De vondst van bewust achtergehouden documenten vormt een nieuwe ontmaskering na het toeslagenschandaal, schrijven NSC-grondlegger Pieter Omtzigt en Renske Leijten in Trouw.
Wie in 2017 had beweerd dat de Belastingdienst onschuldige mensen met exorbitante terugvorderingen opzadelde, onrechtmatig te werk ging en documenten achterhield voor burgers, rechters en het parlement, had het zeer dringende advies gekregen om even op vakantie te gaan om uit te rusten. Dit doet onze rechtvaardige overheid toch niet?
Bijna tien jaar later weten we beter. Na lang onderzoek door journalisten, advocaten en Kamerleden is helder hoe fundamenteel fout de fraudejacht zat en hoe diep het wantrouwen richting burgers in sociale wetten en regels is verweven. Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie naar fraudebeleid liet zien dat het morgen weer kan gebeuren.
Ontmaskering van staatsterreur
Wie dacht dat alles onderzocht was in het toeslagenschandaal en dat het ministerie en de Belastingdienst een open houding hebben over hun fouten en er eindelijk wel transparant over zijn, komt wederom bedrogen uit. Deze krant deed al verslag van de nieuwe episode in de langslepende ontmaskering van staatsterreur: een datakluis met 64 miljoen documenten bevat ook stukken die onderzocht hadden moeten worden door de Tweede Kamer en wellicht het Openbaar Ministerie (Trouw, 20 juli).
Deze houding zorgt voor een zwart gat in de rechtsstaat
De informatieplicht in de Grondwet bepaalt dat de Kamer deze documenten had moeten krijgen, concludeerde het Ministerie van Financiën zelf begin dit jaar. Ze vallen ook onder de Wet open overheid en daarom hebben ook journalisten en burgers er recht op. Maar de kluis bleef vele jaren dicht. We kunnen concluderen dat er bewust niet gedeeld is: men wist dat het moest, maar deed het niet.
Deze houding zorgt voor een zwart gat in de rechtsstaat. De Belastingdienst mag van zijn kant vergaande besluiten nemen en bijna elk document van een burger of bedrijf vragen. Bij weigering volgen forse straffen. Maar in het toeslagenschandaal hielden de dienst en Financiën keer op keer documenten achter. Dat maakt hun macht oncontroleerbaar. We kennen de gevolgen van de valse beschuldigingen: burgers werden vermalen.
Persoonlijke oordelen over beschuldigde burgers
De belastingdienst gaf zelf toe jarenlang veertien wetten systematisch te hebben overtreden. Dat zou niet weer gebeuren. En toch overtreedt de dienst wederom jarenlang wetten zonder gevolgen.
Nadat het kabinet was afgetreden en de premier excuses aanbood, zelfs nadat de regering royale medewerking had beloofd om alles op te helderen, gingen de Belastingdienst en het Ministerie van Financiën door met hun onrechtmatig handelen. Bij de parlementaire enquête over fraude en dienstverlening, die in 2022 werd gehouden, werden deze documenten bewust niet verstrekt.
De datakluis is relevant omdat er ook documenten in zitten van de Dienst Toeslagen en de fraudeafdeling. Verslagen van de jacht op fraude, van intern overleg en hoogstwaarschijnlijk ook van persoonlijke oordelen over beschuldigde burgers. Dit kan de getroffenen antwoorden geven op hun vragen. In de datakluis zitten ook persoonlijke gegevens van het werk van ambtenaren. Die zijn van belang nu zij mogelijk worden onderzocht door het OM, na aangifte van het ministerie tegen de dienst zes jaar geleden.
Onderzoek doen naar zichzelf
Het niet leveren van de documenten aan een parlementaire enquêtecommissie is een misdrijf. Bij een ernstige verdenking van een misdrijf mag niemand onderzoek doen naar zichzelf. Of opdrachtgever zijn van het onderzoek. Er moet dus onderzoek komen van de rijksrecherche of het OM.
Dat Financiën nu een extern onderzoek heeft aangekondigd, is onvoldoende: het ministerie blijft immers opdrachtgever. Iedere schijn van beïnvloeding van het onderzoek moet voorkomen worden. Het zou chique zijn als de dienst en het ministerie dit zelf inzien en de verantwoordelijkheid voor het onderzoek overdragen. Zo niet, dan is de Tweede Kamer aan zet. Geloven dat deze recidiverende overheidsinstanties het nu wel integer aanvliegen, is niet alleen naïef, maar ook laakbaar.
